ESPR – ekoprojekt i cyfrowy paszport produktu (rozporządzenie 2024/1781)

ESPR (ang. Ecodesign for Sustainable Products Regulation) to rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1781 z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie ustanowienia ram ustalania wymogów ekoprojektu w odniesieniu do zrównoważonych produktów oraz zmiany dyrektywy (UE) 2020/1828 i rozporządzenia (UE) 2023/1542 i uchylenia dyrektywy 2009/125/WE. Jest aktem ramowym: konkretne wymogi dla grup produktów Komisja przyjmuje w aktach delegowanych.

Zakres

Rozporządzenie stosuje się do wszelkich towarów fizycznych wprowadzanych do obrotu lub oddawanych do użytku, w tym do części składowych i produktów pośrednich. Wyłączone są m.in. żywność, pasze, produkty lecznicze i weterynaryjne produkty lecznicze, żywe rośliny, zwierzęta i mikroorganizmy oraz niektóre kategorie pojazdów. Ustanawia też cyfrowy paszport produktu, obowiązkowe wymogi zielonych zamówień publicznych i ramy zapobiegania niszczeniu niesprzedanych produktów konsumpcyjnych. Zastąpiło dyrektywę 2009/125/WE, która obejmowała wyłącznie produkty związane z energią.

Pojęcia zdefiniowane w rozporządzeniu

Wymóg ekoprojektu

Wymóg efektywności lub wymóg informacyjny, mający uczynić produkt – wraz z procesami w całym łańcuchu wartości – bardziej zrównoważonym środowiskowo. Może dotyczyć m.in. trwałości, możliwości naprawy, zawartości materiałów z recyklingu czy śladu węglowego.

Cyfrowy paszport produktu

Zbiór danych specyficznych dla danego produktu, zawierający informacje określone w akcie delegowanym, dostępny drogą elektroniczną za pośrednictwem nośnika danych. Do 19 lipca 2026 r. Komisja miała utworzyć cyfrowy rejestr przechowujący co najmniej niepowtarzalne identyfikatory. Z rozwiązań ESPR korzystają także inne akty, m.in. rozporządzenie o bezpieczeństwie zabawek – zob. cyfrowy paszport produktu.

Niesprzedany produkt konsumpcyjny

Produkt konsumpcyjny, który nie został sprzedany, w tym nadwyżki i nadmierne zapasy, produkty niechodliwe oraz produkty zwrócone przez konsumentów w ramach prawa odstąpienia od umowy.

Zakaz niszczenia niesprzedanych produktów

Od 19 lipca 2026 r. zakazuje się niszczenia niesprzedanych produktów konsumpcyjnych wymienionych w załączniku VII (art. 25) – odzieży i dodatków odzieżowych oraz obuwia (pozycje Nomenklatury Scalonej). Zakaz nie dotyczy mikroprzedsiębiorstw i małych przedsiębiorstw, a wobec średnich przedsiębiorstw stosuje się go od 19 lipca 2030 r. Art. 24 nakłada na podmioty gospodarcze obowiązek corocznego ujawniania informacji o niesprzedanych produktach konsumpcyjnych, których się pozbyły.

Ekoprojekt smartfonów i tabletów

Przed ESPR wymogi ekoprojektu przyjmowano na podstawie dyrektywy 2009/125/WE. Na tej podstawie wydano rozporządzenie Komisji (UE) 2023/1670 ustanawiające wymogi dotyczące ekoprojektu dla smartfonów, telefonów komórkowych innych niż smartfony, telefonów bezprzewodowych i komputerów typu slate. Jego wymogi – m.in. dostępność części zamiennych dla profesjonalnych serwisów naprawczych i informacji o naprawie – stosuje się od 20 czerwca 2025 r. Rozporządzenie 2023/1670 zostało sprostowane i zmienione rozporządzeniem Komisji (UE) 2025/2006.

Relacja do innych aktów

ESPR zmieniło rozporządzenie bateryjne. Akty przyjęte na podstawie ESPR i dyrektywy 2009/125/WE wyznaczają zakres obowiązku naprawy z dyrektywy o prawie do naprawy.