Konosament (Bill of Lading) – definicja i rodzaje
Konosament to dokument przewozu morskiego wystawiany przez przewoźnika lub w jego imieniu, potwierdzający przyjęcie ładunku do przewozu. W zależności od formy może być papierem wartościowym reprezentującym towar.
Konosament (ang. Bill of Lading, B/L) to dokument wystawiany przez przewoźnika morskiego lub w jego imieniu, który potwierdza przyjęcie towaru do przewozu lub załadowanie go na statek, dokumentuje umowę przewozu i – w formach zbywalnych – uprawnia posiadacza do odbioru ładunku w porcie przeznaczenia.
Definicja i funkcje
W prawie i praktyce handlowej przypisuje się konosamentowi trzy funkcje:
- pokwitowanie – przewoźnik potwierdza przyjęcie określonego ładunku, jego ilości i stanu zewnętrznego;
- dowód umowy przewozu – dokument zawiera lub odsyła do warunków, na jakich przewoźnik przewozi ładunek;
- papier wartościowy (dokument tytułowy) – w formach zbywalnych przeniesienie konosamentu przenosi uprawnienie do rozporządzania towarem.
Konosament wystawia się zwykle w kilku egzemplarzach oryginalnych, które tworzą tzw. komplet (full set). Reguły UCP 600 posługują się tym pojęciem przy opisie dokumentów przewozowych przedstawianych w ramach akredytywy. Obok oryginałów sporządza się kopie, które nie mają charakteru dokumentu tytułowego.
Gdzie jest zdefiniowany
Konosament regulują międzynarodowe konwencje morskie, w szczególności Reguły haskie i ich zmieniona wersja znana jako Reguły hasko-visbijskie, a także prawo krajowe – w Polsce Kodeks morski. W handlu dokumentowym zasady badania konosamentów przedstawianych w ramach akredytywy określają reguły ICC UCP 600.
Rodzaje konosamentów
Według sposobu przenoszenia uprawnień
| Rodzaj | Opis |
|---|---|
| Imienny (straight B/L) | wskazuje konkretnego odbiorcę; nie przenosi się go przez indos |
| Na zlecenie (to order) | przenoszony przez indos; forma typowa dla obrotu dokumentowego |
| Na okaziciela (to bearer) | uprawnia każdego posiadacza oryginału |
Według wystawcy: MBL i HBL
Master Bill of Lading (MBL) wystawia armator jako faktyczny przewoźnik. House Bill of Lading (HBL) wystawia spedytor lub przewoźnik nieeksploatujący statków (NVOCC) wobec własnego klienta. Przy przesyłkach drobnicowych jeden MBL obejmuje często wiele HBL.
Według treści adnotacji
Konosament czysty (clean B/L) nie zawiera zastrzeżeń co do stanu towaru lub opakowań. Konosament z zastrzeżeniami (claused, foul B/L) zawiera adnotację przewoźnika o widocznych uszkodzeniach lub brakach.
Według momentu wystawienia
Konosament załadowania (shipped on board) potwierdza, że towar znalazł się na statku. Konosament przyjęcia do przewozu (received for shipment) potwierdza jedynie przejęcie ładunku przez przewoźnika.
Telex release i sea waybill
Telex release (surrender B/L) to praktyka, w której oryginały konosamentu zostają złożone u przewoźnika w porcie nadania, a agent w porcie przeznaczenia wydaje ładunek na podstawie komunikatu elektronicznego. Sea waybill (morski list przewozowy) to dokument niezbywalny: jest pokwitowaniem i dowodem umowy przewozu, ale nie jest papierem wartościowym, a ładunek wydaje się wskazanemu w nim odbiorcy.
Pojęcia powiązane
- Konosament – hasło w słowniku
- Fracht
- FCL i LCL
- Akredytywa
- Dokumenty w handlu międzynarodowym – definicje
Najczęstsze pytania
Czym różni się MBL od HBL?
MBL (Master Bill of Lading) wystawia armator jako faktyczny przewoźnik, a HBL (House Bill of Lading) – spedytor lub NVOCC wobec swojego klienta. Oba dokumenty mogą dotyczyć tego samego ładunku na różnych poziomach umów przewozu.
Co oznacza telex release?
Telex release to praktyka, w której oryginały konosamentu zostają złożone u przewoźnika w porcie nadania, a ładunek wydaje się w porcie przeznaczenia na podstawie komunikatu elektronicznego, bez fizycznego przekazywania oryginałów.
Czym różni się konosament od sea waybill?
Konosament na zlecenie lub na okaziciela jest papierem wartościowym, którego przeniesienie przenosi prawo do rozporządzania towarem. Sea waybill jest niezbywalny i pełni tylko funkcję pokwitowania oraz dowodu umowy przewozu.